این سند میکوشد پیش از آنکه گذار به مرحلهٔ اعمالِ قدرت برسد، زمینِ بازی را از نظر تعهدات، خطوط قرمز، و مرجعیتِ مذاکرات روشن کند. هر سازوکارِ آن برای بستنِ یکی از مسیرهای کلاسیکِ فروپاشی، تبانی، یا بیمشروعیتی طراحی شده است.
سازوکار ۱
سوگندنامه و تعهدِ ضدِ تبانی
هر شخص یا نهادی که وارد چارچوب حقوقی میشود، پیمانی را امضا میکند که او را به طردِ خشونت، رعایتِ قواعدِ مشترک، و منعِ هرگونه تبانیِ پنهان با دولتها، نهادهای امنیتی، بازیگران نظامی، یا منابع مالیِ خارجی متعهد میسازد.
اگر این سازوکار نباشد
- هر جریان میتواند در خفا برای فردایِ پس از گذار، معاملهٔ جداگانهای انجام دهد
- اعتمادِ میانِ نیروهای حاضر از همان آغاز فرومیریزد
- ائتلاف بهجای یک مسیرِ مشترک، به صحنهٔ رقابتِ پنهان برای قبضهٔ آینده تبدیل میشود
سازوکار ۲
دفاترِ پنجگانهٔ ثبت امضا
امضاها در دفاترِ مجزا ثبت میشوند تا میانِ «دارندگانِ نقش و حق رأی»، «امضاکنندگانِ پشتیبان»، و «اعلامیههای بیطرفیِ نیروهای مسلح» تفکیکِ روشن ایجاد شود.
اگر این سازوکار نباشد
- مرزِ میانِ حمایت، عضویت، و حقِ تصمیمگیری مبهم میشود
- فرماندهانِ ریزشکرده ممکن است مستقیماً واردِ بازیِ جناحی شوند
- هر گروه میتواند دربارهٔ وزن و جایگاهِ واقعیِ خود یا دیگران ادعاهایِ متعارض مطرح کند
سازوکار ۳
محرمانگیِ مشروط و وکیلِ اعمالِ رأی
برای نیروهای داخل کشور یا افرادِ در معرضِ خطر، هویتها بهصورتِ امن و رمزنگاریشده تودیع میشود و امکانِ تعیینِ وکیلِ اعمالِ رأی فراهم میگردد تا حضورِ سیاسی بدون افشای فوریِ هویت ممکن بماند.
اگر این سازوکار نباشد
- نیروهای مؤثرِ داخل کشور یا حذف میشوند یا جانشان به خطر میافتد
- ائتلاف بهتدریج به ساختاری بیرونی و فاقدِ نمایندگیِ واقعیِ داخل تقلیل مییابد
- شکافِ داخل/خارج بهجای کاهش، در لحظهٔ آغاز عمیقتر میشود
سازوکار ۴
انحصار و محدودیت در مذاکراتِ انتقال قدرت
مذاکراتِ انتقال قدرت فقط از مسیرِ شورای هماهنگی موقت مجاز است و توافقاتِ غیرلجستیکیِ مهم، مانند تعهداتِ مالی، حقوقی یا عفوی، نیازمندِ تأییدِ اکثریتِ بلوکها هستند.
اگر این سازوکار نباشد
- هر جریان میتواند جداگانه با بقایایِ حاکمیت یا بازیگرانِ خارجی واردِ معامله شود
- بخششها، امتیازدهیها، و تعهداتِ پنهان بدون اطلاعِ دیگران شکل میگیرند
- انتقالِ مسالمتآمیزِ قدرت به پوششی برای انحصار و معاملهٔ پشتپرده تبدیل میشود
سازوکار ۵
منعِ عفوِ مطلق برای جنایاتِ مشمولِ قواعد آمره
شورای هماهنگی موقت حق ندارد در جریان مذاکراتِ انتقال قدرت، برای آمران و عاملانِ جنایتهای شدیدِ بینالمللی، عفوِ مطلق یا مصونیتِ کاملِ قضایی صادر کند.
اگر این سازوکار نباشد
- مذاکراتِ انتقال قدرت میتواند به ابزاری برای پاککردنِ جنایاتِ بزرگ بدل شود
- حسِ عدالتخواهیِ عمومی از همان آغازِ گذار فرو میریزد
- مشروعیتِ اخلاقی و سیاسیِ ائتلافِ گذار بهشدت آسیب میبیند
سازوکار ۶
هیئت داوریِ موقتِ پیمان
تا پیش از استقرارِ نهادهای قضاییِ کاملِ چارچوب حقوقی، یک هیئتِ موقتِ حقوقی تشکیل میشود تا تخلفاتِ فوری مانند تبانی با بیگانه، پولِ پنهان، یا نقضِ تعهدِ طردِ خشونت را رسیدگی و افرادِ متخلف را تعلیق کند.
اگر این سازوکار نباشد
- در نخستین روزهایِ شکلگیریِ ائتلاف، هیچ مرجعِ معتبر برای واکنش به تخلفات وجود ندارد
- نقضِ پیمان تا زمانِ استقرارِ نهادهای بعدی بیپاسخ میماند
- کلِ پیمان از همان ابتدا به سندی فاقدِ اثرِ اجرایی تبدیل میشود